Debaty sejmoweXX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie możliwości przyznania uprawnień kombatanckich członkom i działaczom NSZZ ˝Solidarność˝ represjonowanym w latach 1980-1989

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadam na interpelację z upoważnienia prezesa Rady Ministrów prof. Jerzego Buzka.    Na pierwsze z pytań pana posła: ˝czy i w jakim stopniu po 10 latach demokracji dysponujemy pełną informacją o osobach represjonowanych przez reżim komunistyczny w latach 1980-1989˝ należy odpowiedzieć, że z pewnością nie dysponujemy pełną informacją. Natomiast gromadzenie informacji dotyczących również tych represji leży w kompetencji powołanego ustawą z dnia 18 grudnia 1998 r. Instytutu Pamięci Narodowej. Instytut ten rozpocznie działalność w najbliższym czasie.    Interpelacja nie precyzuje rodzaju represji, które jej autor ma na myśli. Były one wielorakie. Można wymienić wśród nich: pozbawianie życia, szkody na zdrowiu, pozbawianie wolności, szkody majątkowe, pozbawianie stałej pracy, możliwości edukacji, wreszcie stworzenie okoliczności zmuszających do emigracji. Wielu tak represjonowanych jest dotychczas nieznanych. Można jedynie sprecyzować ilość internowanych i skazanych w latach 1980-1989.    Drugie pytanie dotyczące satysfakcji moralnej dla prześladowanych podczas stanu wojennego (tu ramy czasowe są znacznie krótsze, niż określone w interpelacji) wymaga odpowiedzi, iż satysfakcją moralną uzyskaną przez wszystkich obywateli było odzyskanie niepodległości. Sejm I kadencji podjął stosowną uchwałę potępiającą stan wojenny, oddającą cześć wszystkim jego ofiarom.    Trzecie pytanie: o ˝elementarną sprawiedliwość od rządu III Rzeczypospolitej˝ wobec represjonowanych wymaga wyjaśnienia, że kilka rządów III RP podejmowało w tym zakresie wiele wysiłków. Przede wszystkim wszystkie znane przypadki niesłusznych represyjnych skazań zakończyły się uchyleniem niesprawiedliwych wyroków sądowych. Obywatele, którzy występowali o odszkodowanie z tytułu niesłusznego aresztowania lub skazania, otrzymali je. Podobnie w sytuacji szkód wynikających z zabójstw lub pobicia. W kilku sprawach tego rodzaju prezes Rady Ministrów przyznał renty specjalne. Wyrównania krzywd osobom represjonowanym w latach 1980-1989 dotyczyły następujące akty prawne:    1. Ustawa z 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (DzU nr 32, poz. 172, zm. DzU z 1989 r. nr 64, poz. 391). Ustawa ta została wykonana, rozstrzygnięto wszystkie pretensje osób, które się zgłosiły.    2. Art. 2 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 października 1989 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 104, poz. 450 ze zm.).    3. Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118 ze zm.), zawierająca szereg postanowień uwzględniających przy ustalaniu okresów składkowych i nieskładkowych okresy działalności związkowej. Są to w szczególności:    - art. 6 ust. 1 pkt 10 zaliczający jako okres świadczenia pracy po 1956 r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do 1989 r.,    - art. 6 ust. 2 pkt 8 zaliczający okres internowania na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym,    - art. 7 pkt 4 zaliczający jako okresy nieskładkowe okresy niewykonywania pracy przed dniem 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych (nie więcej niż 5 lat),    - art. 38 uznający za okresy wymienione w art. 6 ust. 2 pkt 8 i art. 7 pkt 4.    Odpowiadając na pytanie piąte należy stwierdzić, że odszkodowania uzyskać można za wszelkie szkody, jeśli zainteresowany wykaże zasadę odpowiedzialności zobowiązanego, fakt nastąpienia szkody oraz istnienie między nimi związku przyczynowego. Istniejący stan prawny pozwala na dochodzenie odszkodowań, jednak niezbędna jest tu inicjatywa poszkodowanego. Wielu z nich taką inicjatywę wykazało i odszkodowania otrzymało. Zagadnienie to dotyczy zawsze spraw indywidualnych i nie można rozwiązać go generalnie.    Czwarte pytanie, o możliwości przyznawania uprawnień kombatanckich represjonowanym w latach osiemdziesiątych, wymaga odpowiedzi, że jest to oczywiście kwestia leżąca w kompetencji ustawodawcy. Rząd nie zamierza podejmować w tej sprawie żadnej inicjatywy legislacyjnej. Sejm RP bowiem - jak dotychczas - nie zechciał ustosunkować się pozytywnie do sugestii zawartej w interpelacji. Sprawa była aktualna i dyskutowana w toku kilku kadencji Sejmu, poczynając od czasu, gdy uchwalono ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (DzU z 1997 r. nr 142, poz. 950 z późn. zm.). Zawsze dotychczas zwyciężało przekonanie, że można przyznać uprawienia za represje odległe w czasie. Wymieniona ustawa była nowelizowana kilkanaście razy i nigdy nie objęto nią represjonowanych w latach osiemdziesiątych.    Trzeba dodać, że zasadniczo wszyscy działacze i nawet członkowie NSZZ ˝Solidarność˝ z lat osiemdziesiątych objęci byli rozmaitymi represjami. W latach 1980 - 1981 ˝Solidarność˝ liczyła około 9 mln członków. Trudno ustalić kryteria umożliwiające ustalenie sprawiedliwych granic zakreślających krąg uprawnionych do ewentualnych specjalnych świadczeń.    Kierownik Urzędu ds. Kombatantów    Jacek Taylor    Warszawa, dnia 15 października 1999 r.