Debaty sejmoweXX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie polityki państwa wobec osób w wieku poprodukcyjnym

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do ponownej interpelacji pani poseł Izabelli Sierakowskiej w sprawie polityki państwa wobec osób w wieku poprodukcyjnym, przekazanej przez sekretarza stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, przy piśmie DSPR 4403-5/00 z dnia 2 marca br., pragnę poinformować, że przyjęte w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (DzU z 1998 r. nr 64, poz. 414 z późn. zm.) rozwiązania umożliwiają podejmowanie skutecznych działań na rzecz osób i ich rodzin, w sytuacji gdy nie radzą sobie z własnymi problemami. Chodzi tu w szczególności o diagnozowanie środowiska z wykorzystaniem m.in. narzędzia wywiadu rodzinnego oraz dostosowanie wsparcia do aktualnych warunków i możliwości osób starszych lub rodzin, w których te osoby żyją. Udzielane są nie tylko świadczenia pieniężne w formie zasiłków o charakterze obligatoryjnym i fakultatywnym, ale również wsparcie w naturze (np. opał, paczki z artykułami żywnościowymi, talony obiadowe, pościel, odzież, obuwie) oraz poradnictwo socjalne, prawne, psychologiczne, pedagogiczne, udzielana jest pomoc w załatwianiu spraw urzędowych i innych spraw bytowych, podtrzymywanie kontaktów z otoczeniem w ramach pracy socjalnej, a także usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania (podstawowa opieka higieniczna, pielęgnacja zalecona przez lekarza, zakupy, sprzątanie, gotowanie, pranie) oraz w ośrodkach wsparcia (zapewniających całodzienny pobyt, posiłki, podstawowe świadczenia opiekuńcze, rekreacyjno-kulturalne i edukacyjne czy rehabilitacyjne) i w mieszkaniach chronionych (przeznaczonych przede wszystkim dla osób z zaburzeniami psychicznymi, które opuszczają placówki opiekuńcze i mogą funkcjonować w środowisku, przy odpowiednim wsparciu).    Powyższe formy pomocy udzielane są ludziom starszym z wykorzystaniem możliwości środowiska lokalnego. A zatem są to ośrodki pomocy społecznej dysponujące środkami finansowymi z budżetu państwa oraz środkami z budżetu gmin, stosownie do możliwości budżetów i zaplanowanych rezerw. Uzupełnieniem są tutaj również możliwości organizacji pozarządowych.    Wsparcie w formie stacjonarnych całodobowych usług dla ludzi starszych, przewlekle chorych, niepełnosprawnych w ramach pomocy społecznej organizują domy pomocy społecznej. Skierowanie do tego typu placówki może otrzymać osoba starsza znajdująca się w szczególnej sytuacji spowodowanej trudnościami zapewnienia jej stosownej całodobowej opieki w miejscu zamieszkania. Ustawa o pomocy społecznej określa dwie przesłanki, po spełnieniu których osoby nabywają prawa do uzyskania miejsca w domu pomocy społecznej, a więc osoby te wymagają opieki drugich osób i nie ma możliwości zapewnienia im usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Domy zobowiązane są do zaspokajania potrzeb bytowych (miejsce zamieszkania, wyżywienie, odzież, obuwie, utrzymanie czystości), zapewnienia usług opiekuńczych i wspomagających (m.in. pomoc w podstawowych czynnościach życiowych, podnoszenie sprawności i aktywizowanie mieszkańców, pomoc w załatwianiu spraw osobistych, umożliwianie udziału w terapii zajęciowej, realizacji potrzeb religijnych, nawiązywanie kontaktów z rodziną, umożliwienie podjęcia pracy, szczególnie mającej charakter terapeutyczny). Zakres świadczonych usług powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb i możliwości psychofizycznych mieszkańca. Domy pomocy społecznej zobowiązane zostały również do zapewnienia możliwości korzystania ze świadczeń medycznych, przysługujących na podstawie uprawnień do świadczeń zdrowotnych i zaopatrzenia w leki, artykuły sanitarne i środki pomocnicze oraz przedmioty ortopedyczne, wynikających z ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (DzU nr 28, poz. 153 z późn. zm.).    Mieszkańcy domów są osobami ubezpieczonymi, a dostęp do świadczeń zdrowotnych zapewnia placówka. W związku z wprowadzoną reformą służby zdrowia zmieniają się zasady organizacji usług zdrowotnych dla mieszkańców. Zadaniem każdej placówki jest konieczność zapewnienia możliwości realizacji uprawnień ustawowych na poziomie określonym przepisami ubezpieczenia. Pod tym względem sytuacja mieszkańca domu pomocy społecznej nie jest gorsza aniżeli sytuacja osoby pozostającej w środowisku zamieszkania.    Środki na funkcjonowanie domów pomocy społecznej w ramach dotacji zostały zmniejszone o dochody pochodzące z odpłatności za pobyt w domu, bowiem dochody te aktualnie są dochodami powiatu, pozostają w jego dyspozycji i powinny być przeznaczone na wydatki domów.    Ponadto osoby w wieku poprodukcyjnym uprawnione są do świadczeń przysługujących na podstawie innych przepisów. Do emerytury przysługuje dodatek pielęgnacyjny, jeżeli emeryt został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończył 75 lat. Jeśli emeryt jest kombatantem, otrzymuje dodatek kombatancki w wysokości 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym termin ostatniej waloryzacji emerytur i rent. Emeryt, którego małżonek ukończył 60 lat - kobieta albo 65 lat - mężczyzna lub jest niepełnosprawny w stopniu znacznym lub umiarkowanym, może otrzymać zasiłek rodzinny. Zasiłek ten przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 50% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego przez prezesa GUS za rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy. Małżonkowi emeryta, jeżeli w chwili jego śmierci osiągnął wiek 50 lat lub był niezdolny do pracy, przysługuje renta rodzinna, która wynosi 85% emerytury pobranej przez zmarłego. Emerytowi, który w latach 1949-1956 jako żołnierz zastępczej służby wojskowej był przymusowo zatrudniony w kopalni węgla kamiennego, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, a także emerytowi, który z poboru w 1949 r. był wcielony do ponadkontyngentowych brygad ˝Służby Polsce˝ i był przymusowo zatrudniony w kopalniach węgla i kamieniołomach przysługuje dodatek do emerytury. Dodatek wynosi 0,5% przeciętnego wynagrodzenia w kwartale kalendarzowym poprzedzającym termin ostatniej w 1995 r. waloryzacji za każdy pełny miesiąc trwania takiej pracy, nie więcej jednak łącznie niż 10% tego wynagrodzenia. Obowiązujący system emerytalny gwarantuje ustawowo określony poziom najniższych emerytur. Oznacza to, że w przypadku gdy obliczona na podstawie indywidualnych zarobków i stażu pracy emerytura nie odpowiada ustalonemu minimum, podwyższa się ją do tej wysokości.    Sytuacja ludzi starych uzależniona jest głównie od stanu zdrowia, warunków materialnych, poczucia użyteczności i akceptacji najbliższego otoczenia. W tej grupie są osoby starsze wymagające stałej opieki i pielęgnacji oraz aktywne osoby starsze. Zróżnicowanego indywidualnie procesu starzenia się nie można zatem rozpatrywać w kategorii uogólnień. Jakość życia na emeryturze w dużej mierze wyznaczona jest warunkami społeczno-ekonomicznymi, jednak ważne pozycje w jej kształtowaniu zajmuje: indywidualny styl i poziom życia, nawyki, potrzeby oraz przygotowanie do starości.    W celu ułatwienia życia na emeryturze należy rozwijać zakres usług adresowanych do ludzi w wieku poprodukcyjnym, stosownie do ich potrzeb i możliwości. Poza tym osoby w wieku poprodukcyjnym utratę ról zawodowych mogą kompensować aktywnością nie tylko rodzinną, ale też społeczną, turystyczną, kulturalną, hobbystyczną czy sportową. Można również edukować do starości, upowszechniać szacunek do ludzi starszych np. w szkołach, w rodzinie, poprzez środki masowego przekazu. Inną sprawdzoną formą są imprezy okolicznościowe lub konferencje, seminaria poświęcone tej problematyce. Działalność na rzecz tych osób można podejmować w ramach obecnie istniejących rozwiązań.    Jednocześnie informuję, iż na wniosek ministra pracy i polityki społecznej, decyzją ministra finansów z dnia 8 marca br., znak FS10-453-222/2000, uruchomiona została pierwsza transza rezerwy celowej zaplanowanej w ustawie budżetowej na rok 2000 w wysokości 160 mln zł, z przeznaczeniem na zasiłki z pomocy społecznej. Pozostała część rezerwy uruchomiona zostanie w drugiej połowie roku.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Joanna Staręga-Piasek    Warszawa, dnia 31 marca 2000 r.