Debaty sejmoweXX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie polityki rządu w zakresie uznawania województw za zagrożone strukturalną recesją i degradacją społeczną

   W odpowiedzi na interpelację pana posła Jerzego Jaskierni, przekazaną prezesowi Rady Ministrów 18 lutego 1998 r. przy piśmie znak: SPS-0202-203/98 w sprawie: ˝polityki rządu w zakresie uznawania województw za zagrożone strukturalną recesją i degradacją społeczną˝ zgodnie z upoważnieniem udzielonym mi przez prezesa Rady Ministrów (pismo dyrektora Sekretariatu Prezesa Rady Ministrów z 23 lutego 1998 r. znak: SBJ-4401-37/98; SBJ 4401-35/98; SBJ 4401-29/98 do udzielenia odpowiedzi w porozumieniu z ministrem finansów) uprzejmie wyjaśniam, co następuje:    Wojewoda tarnobrzeski pan Wiktor Stasiak wystosował do prezesa Rady Ministrów wystąpienie, w którym wnioskował o:    ˝1) uznanie woj. tarnobrzeskiego przez Radę Ministrów, w trybie art. 37i ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, jako zagrożonego strukturalną recesją i degradacją społeczną.    2) zastosowanie przez rząd wszelkich możliwych jeszcze preferencyjnych rozwiązań ekonomicznych w celu restrukturyzacji gospodarki województwa i ograniczenia negatywnych skutków bezrobocia˝.    Przy tym wniósł on o wsparcie w 1998 r. środkami budżetowej rezerwy celowej realizacji Strategicznego programu rozwoju województwa kwotą 15 mln PLN, która przeznaczona byłaby: ˝na dofinansowanie realizacji inwestycji infrastrukturalnych na obszarach gmin najbardziej odczuwających skutki kryzysu wielkiego przemysłu˝.    1. Wobec wniosku o uznanie woj. tarnobrzeskiego za zagrożone recesją i degradacją społeczną, uprzejmie wyjaśniam, że art. 37i ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu reguluje postępowanie Rady Ministrów w tej kwestii następująco:    ust. 1 a) określa kryteria, jakie muszą spełniać województwa zagrożone recesją i degradacją społeczną, w tym:    - koncentracja przestarzałego przemysłu,    - likwidacja państwowych przedsiębiorstw rolnych;    b) stanowi, że Rada Ministrów może wobec takich województw zastosować wsparcie środkami budżetu państwa (określonymi na ten cel w ustawie budżetowej) realizacji regionalnego programu mającego na celu restrukturyzację gospodarki, a także ograniczenie negatywnych skutków bezrobocia.    Tym samym udzielenie w danym roku wsparcia z budżetu państwa jest niestety formalnie równoznaczne z określeniem województwa, jako zagrożonego recesją i to na jeden rok, bowiem środki rezerw celowych wykorzystywane są w jednym roku budżetowym.    ust. 2 daje podstawę do określenia przez Radę Ministrów trybu i warunków wspierania środkami budżetowymi programów regionalnych.    W świetle powyższych regulacji równie istotną sprawą są kryteria stosowane dla stwierdzenia zagrożenia danego województwa recesją i degradacją społeczną, jak i możliwości budżetu państwa wspierania regionalnych programów restrukturyzacyjnych.    2. Przy określaniu zakresu i sposobu wykorzystania w 1998 r. rezerwy celowej budżetu państwa na wspieranie regionalnych programów restrukturyzacyjnych - co znalazło wyraz w przekazanym do uzgodnień międzyresortowych przez ministra finansów w porozumieniu z ministrem pracy i polityki socjalnej projekcie rozporządzenia Rady Ministrów - uznano za konieczne kierować się następującymi przesłankami:    1) Rezerwa celowa zaplanowana została w budżecie państwa na 1998 r. w kwocie 60 mln zł i jest to kwota niższa niż w 1997 r. - co wskazuje na konieczność szczególnie rozważnego i racjonalnego jej wykorzystania.    2) Wobec intensywnych prac nad reformą ustrojową państwa środki budżetowe winny być wykorzystane na takie cele, których realizacja będzie wspomagać przebieg procesów restrukturyzacyjnych najistotniejszych dla województw w obecnym kształcie, a które będą kontynuowane w ramach planowanych do powołania dużych województw - regionów.    3) Planując zasady wykorzystywania w Polsce środków publicznych maksymalnie należy zbliżać je do zasad pomocy publicznej zgodnych ze standardami stosowanymi w Unii Europejskiej. Przede wszystkim odnosi się to do:    - wspierania, zgodnie z zasadą subsydiarności, programów opracowanych, zaakceptowanych i uzgodnionych przez partnerów w regionach; społeczna akceptacja programu czyni ten program wykonalnym, bowiem łączy i godzi interesy partnerów,    - wspierania rozwoju gospodarczego regionów, w których występuje w poważnej skali zjawisko niepełnego zatrudnienia - a zatem regionów spełniających kryteria zagrożenia recesją i degradacją społeczną określone w art. 37i ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.    4) Kolejnym założeniem jest potrzeba udzielenia wsparcia ze środków budżetowych takim regionom, których programy zostały przez polski rząd zarekomendowane Unii Europejskiej do wspomagania środkami Unii: pomocowymi lub proakcesyjnymi, wymagany jest bowiem wkład strony polskiej.    5) Zasadą, którą także uznano za zasadne zastosować, jest kontynuowanie wspomagania realizacji programów w tych województwach, które były wcześniej objęte pomocą budżetową, jednak pomoc tę uzyskiwały relatywnie najkrócej.    6) Ponadto szereg przesłanek przemawiało za zasadą nieobejmowania wsparciem budżetowym takich województw, w których nie były dotychczas stosowane instrumenty ekonomiczno-finansowe adresowane do gmin zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym lub województw zagrożonych recesją i degradacją społeczną. Niska kwota rezerwy budżetowej nie pozwala na udzielenie mocnego wsparcia finansowego, to zaś nie poparte innymi instrumentami trudno byłoby uznać za efektywną pomoc państwa.    Przypominam, że art. 73i ust. 3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowi, iż Rada Ministrów może w drodze rozporządzenia wszystkim lub niektórym województwom, o których mowa w ust. 1 tego artykułu, tj. ujętym w rozporządzeniu o podziale rezerwy budżetowej, ˝przyznać˝ wszystkie lub niektóre instrumenty ekonomiczno-finansowe i inne preferencje. Natomiast art. 37i ust. 4 stanowi, że Rada Ministrów może w drodze rozporządzenia wszystkim lub niektórym województwom, o których mowa w ust. 1 (czyli również ujętym w rozporządzeniu o podziale rezerwy budżetowej) ˝przyznać˝ prawo do podwyższonych zasiłków przedemerytalnych oraz stypendiów dla absolwentów (obie formy stosowane w gminach zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym).    W 1997 r. instrumenty ekonomiczno-finansowe i osłonowe, o których mowa wyżej, obowiązywały w województwach zagrożonych recesją i degradacją społeczną na podstawie rozporządzeń Rady Ministrów:    - z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie określenia województw i gmin objętych zakresem działania rejonowych urzędów pracy, w których są stosowane szczególne instrumenty ekonomiczno-finansowe i inne preferencje w celu restrukturyzacji gospodarki i ograniczania negatywnych skutków bezrobocia (DzU nr 31, poz. 176),    - z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie przyznania bezrobotnym, zamieszkałym w niektórych województwach i gminach objętych zakresem działania rejonowych urzędów pracy, prawa do zasiłku i stypendium przysługującego bezrobotnym zamieszkałym w gminach zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym (DzU nr 31, poz 177).    Wprowadzenie w życie ulg i preferencji ekonomiczno-finansowych na nowym terytorium po raz pierwszy w 1998 r. jest całkowicie bezzasadne - z uwagi na postanowienia dokonanych z dniem 1 stycznia 1997 r. nowelizacji ustaw: o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z tymi nowelizacjami przepisy wydane na podstawie ustaw obowiązujących do 31 grudnia 1996 r. dotyczące odliczeń od dochodu wydatków inwestycyjnych oraz obniżek podatku dochodowego przez podatników mających swą siedzibę w rejonach administracyjnych (gminach) określonych jako zagrożone recesją i degradacją społeczną - zachowują moc tylko do dnia 31 grudnia 1998 r. Nie ma zatem racjonalnych przesłanek, aby ulgi podatkowe obowiązujące w obecnym kształcie wprowadzać na jeden rok.    Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że wszystkie przesłanki, jakimi kierowano się przy określaniu województw, którym udzielone zostanie wsparcie z rezerwy celowej budżetu państwa, wskazały na to, że nie ma podstaw do udzielenia takiego wsparcia woj. tarnobrzeskiemu.    Ze względów systemowych nie stwierdzono zatem możliwości realizacji wniosku pana wojewody. Również planowane przeznaczenie środków budżetowych - poprawa stanu infrastruktury - czyni tę propozycję nierealną, zważywszy na zakres inwestycji przedstawiony w ˝Programie realizacji celów określonych w Strategii rozwoju gospodarczego województwa tarnobrzeskiego wraz z analizą możliwości realizacyjnych˝, wymagałoby to bowiem kwot niewspółmiernie wyższych niż określają to możliwości budżetu państwa.    Jednocześnie podkreślenia wymaga fakt, że gminy ujęte w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 lipca 1997 r. w sprawie ustalenia wykazu gmin, na obszarze których wystąpiła powódź oraz zasad udzielania i sposobu rozliczania dotacji celowych dla tych gmin na finansowanie bieżących zadań własnych (DzU nr 82, poz. 528 z późn. zm.) będą mogły otrzymać odrębne dotacje na dofinansowanie realizacji różnych przedsięwzięć związanych z usuwaniem skutków powodzi (por. art. 47 ustawy budżetowej na 1998 r. i cz. 83 poz. 14-16 załącznika nr 2 do tej ustawy).    Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy budżetowej na 1998 r. do dotacji, które będą przyznawane na dofinansowanie inwestycji realizowanych jako zadania własne przez wspomniane gminy, nie będą stosowane ograniczenia określone w art. 21 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin, tzn. nie będzie wymagany udział środków własnych gmin w finansowaniu tych inwestycji, określony w powołanym przepisie. W powyższym rozporządzeniu Rady Ministrów ujęto 19 gmin z woj. tarnobrzeskiego.    Przekazując powyższe, chcę jednakże wyraźnie podkreślić, że wysoko należy ocenić fakt, iż został opracowany Strategiczny program rozwoju województwa tarnobrzeskiego. Zawarcie regionalnej umowy społecznej, stanowiącej - jak rozumiem - zgodę partnerów społeczno-gospodarczych na jego realizację, stanowi dobry prognostyk dla szans rozwoju gospodarczego terenów obejmujących aktualne woj. tarnobrzeskie.    Brak możliwości realizacji oczekiwań środowiska regionu co do wsparcia realizacji programu w 1998 r. środkami budżetu państwa nie powinien być odbierany jako brak poparcia dla programu. Treści zawarte w programie zapewne będą stanowiły impuls dla działań podejmowanych na różnych szczeblach administracji rządowej, w tym urzędów administracji centralnej.    Jednym z przejawów aktywnej polityki państwa wobec woj. tarnobrzeskiego jest zakończenie etapu prawno-organizacyjnego ustanawiania Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Ograniczenia ustawowe dotyczące horyzontu czasowego stosowania ulg podatkowych dla inwestorów w gminach zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym, o których mowa wyżej, nie odnoszą się do ulg obowiązujących w SSE. Warto przy tym nadmienić, że specjalne strefy ekonomiczne są instrumentem stosowanym przez rząd w polityce regionalnej najsilniej, ze wszystkich możliwych, oddziałującym na przyciąganie inwestorów na teren strefy oraz tworzenie nowych miejsc pracy.    W odniesieniu do pytania pana posła Jerzego Jaskierni o to, czy - jak rozumiem - instrumenty aktualnie stosowane w województwach zagrożonych recesją i degradacją społeczną są stosowane w państwach Unii Europejskiej - pozwalam sobie na przypomnienie, iż, jak powiedziano wyżej, ulgi podatkowe adresowane do gmin zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym oraz województw zagrożonych recesją i degradacją społeczną wygasają z końcem 1998 r., przy czym niektóre były ustanawiane w początku lat dziewięćdziesiątych, czyli przed stowarzyszeniem Polski z Unią Europejską. Stosowanie rezerw celowych budżetu państwa przeznaczanych dotychczas na politykę regionalną zapewne nie będzie kontynuowane w obecnym kształcie - wobec zakładanej reformy organizacji i finansowania państwa, w tym planowanego powołania dużych województw-regionów.    Wraz ze zmianą, a raczej powołaniem regionu jako podmiotu polityki regionalnej - relacje pomiędzy regionami a władzami centralnymi będą określane na nowej płaszczyźnie. Zakres aktywnej polityki adresowanej z centrum do regionów będzie musiał być - jak rozumiem - zbliżony do standardów stosowanych w Unii Europejskiej - wobec aplikowania Polski do członkostwa w niej.    Minister    Longin Komołowski    Warszawa, dnia 18 marca 1998 r.